Kỹ thuật trồng cây Xuyên tâm liên
I. Giới thiệu
Tên khoa học: Andrographis paniculata (Burm.f.) Nees
Họ: Ô rô (Acanthaceae)
Tên khác: Cồng cộng, lãm hạch liên, hùng bút
Tên nước ngoài: Chiretta, creat, kariyat, king of bitters sinta, halviva (Anh).
Tên vị thuốc: Xuyên tâm liên
Nguồn gốc và phân bố
Cây xuyên tâm liên còn có tên gọi khác là cây công cộng, lãnh lãm liên, hùng bút, khổ đờm thảo hay ở nước ngoài có tên là chiretta, creat, kariyat, king of bitters sinta, halviva (Anh), roi des amers (Pháp) có tên khoa học là Andrographis piniculata (Burm.f.) Ness
Đặc điểm thực vật
Cây nhỏ sống hằng năm cao 0,4 đến 1m. Thân vuông, mọc thẳng đứng, phân nhiều cành nhẵn. Lá mọc đối có cuống ngắn hình mác dài 3-10 cm, rộng 1-2 cm gốc thuôn đầu nhọn dài hai mặt nhẵn mặt trên màu lục sẫm đen.
Quả nang, hẹp thuôn dài khoảng 1,5 cm hơi có lông mịn hạt hình tròn. Mùa hoa tháng 9-12. Mùa quả tháng 1-2.
Điều kiện sinh thái
Cây xuyên tâm liên mọc từ hạt vào khoảng tháng 4 hoặc đầu tháng 5, cây sinh trưởng nhanh trong mùa xuân hè, khi cây sắp ra hoa lá nhỏ dần và rụng sớm. Quả xuyên tâm liên lúc già tự mở cho hạt tách ra ngoài.
Xuyên tâm liên là cây ưa sáng hoặc có thể bị che bóng một phần trong ngày. Cây ưa mọc trên đất ẩm khi mưa không bị đọng nước. Nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển là 22-26 oC, lượng mưa 1.500-2.500 mm/ năm.
Hạt xuyên tâm liên có tỉ lệ nảy mầm cao (70-80 %). Thời gian nảy mầm thường sau 7 ngày kể từ ngày gieo hạt chú ý khi thu quả để lấy hạt cần tiến hành khi cây bắt đầu vàng úa dần chuyển sang đỏ vàng, nếu thu hái chậm quả khô dễ tách ra rơi mất hạt.
II. KỸ THUẬT TRỒNG TRỌT
(1). Chọn vùng trồng
Đánh giá chất lượng đất nước theo các quy chuẩn Việt Nam: đánh giá nguy cơ ô nhiễm đất theo QCVN hiện hành về giới hạn cho phép của một số kim loại nặng trong đất (Pb, As, Cu, Zn, Cd) và theo QCVN hiện hành về giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong đất.
(2). Giống và kỹ thuật nhân giống
Giống: Xuyên tâm liên được nhân giống bằng hạt.
Kỹ thuật làm hạt giống: Hạt giống được thu từ cây khỏe mạnh, có thời gian sinh trưởng 140 – 145 ngày, làm sạch tạp chất, sàng sẩy để độ lẫn tạp <5% . Hạt được phơi khô trong nắng nhẹ cho đến khi độ ẩm <10%, sau đó bảo quản hạt trong túi nilon ngoài túi xi măng.
Cây giống có chiều cao từ 10 – 12 cm, 6-7 lá đem trồng ra ruộng là tốt nhất. Tỉa lần lượt cây giống đủ tiêu chuẩn sau đó lại tưới nước và bổ sung dinh dưỡng cho những cây nhỏ cho đến khi đạt tiêu chuẩn lại tiếp tục đem trồng
(3). Thời vụ trồng
Thời vụ gieo 15/2 (trung tuần tháng 2).
(4). Đất trồng và kỹ thuật làm đất
Đất trồng xuyên tâm liên ở vùng đồng bằng hoặc nơi bằng phẳng được cày bừa kỹ, tơi xốp, đánh luống rộng 1,0 – 1,2 m; cao 20 – 25 cm; rãnh rộng 20 – 30 cm, thoát nước tốt.
(5). Kỹ thuật trồng và chăm sóc
Kỹ thuật trồng:
Cây giống đủ tiêu chuẩn có độ cao từ 10 – 12 cm, thân mập, có từ 6 – 7 lá có thể nhổ đem trồng. Trước khi nhổ cây để trồng nên tưới ẩm cho vườn ươm tránh làm đứt rễ, ruộng trồng đã đánh luống và xử lý cỏ dại, trồng theo đúng khoảng cách đã định. Trồng ngập phần rễ cây cách lá gốc 1cm, ấn chặt gốc, sau đó tưới nước cho cây. Tưới thật đẫm bằng vòi phun hoặc doa tưới, tránh tưới quá nhiều nước làm luống trồng bị chặt đất cây phát triển kém.
(6). Phòng trừ sâu bệnh
Xuyên tâm liên rất ít bị sâu bệnh hại. Giai đoạn cây con có thể xuất hiện sâu xám cắn mầm non bắt bằng tay vào sáng sớm. Bệnh lở cổ rễ hại cây lúc mới trồng phòng tránh bằng cách giữ độ ẩm vừa phải, ruộng luôn sạch cỏ dại, tỉa cây đúng lúc, không để cây mọc quá dày, không để đất và quần thể cây quá ẩm.
(7). Chế độ luân canh, xen canh
Có thể luân canh với các cây thuốc trồng vụ đông như ngưu tất.
III. THU HOẠCH, SƠ CHẾ VÀ BẢO QUẢN
(1). Thu hoạch
(1.1). Xác định thời điểm thu hoạch:
Thu hoạch dược liệu khi hoa nở 5 – 10 % tương ứng với thời gian sinh trưởng từ 125-130 ngày.
(1.2). Chuẩn bị dụng cụ, vật tư trước thu hoạch
(1.3). Chuẩn bị ruộng trước thu hoạch
Ruộng trước thời điểm thu hái ít nhất 1 tuần phải đảm bảo không được tưới đẫm nước vào ruộng vì có thể gây bẩn lên dược liệu, cây hút nước vào nhiều sẽ làm cho độ ẩm cao.
(1.4). Thu hoạch
– Khi thu hoạch:
Lựa ngày nắng ráo thì tiến hành cắt cây, cắt toàn bộ phần thân, lá trên mặt đất
– Gom dược liệu theo cùng 1 chiều và xếp thành từng đống nhỏ (để tránh dược liệu bị hấp hơi) để thuận tiện cho việc chuyển dược liệu vào khu sơ chế và băm dược liệu được dễ dàng.
